Het eerlijke antwoord is: voor de meeste bedrijven van twintig tot tweehonderd mensen vrijwel niets, voor een deel juist flink. Het hangt niet af van je omvang, maar van je rol. Hieronder per rol wat de wet van je vraagt, waar de kosten zitten, en wat er in Brussel nog aan wordt veranderd.
Over de Data Act gaat het meestal over overstapkosten: vanaf 12 januari 2027 mag je softwareleverancier niets meer rekenen als je vertrekt. Dat staat uitgewerkt in Data Act: vanaf 2027 mag overstappen niets kosten. Maar de vraag die we steeds vaker horen is een andere: wat kost het om zelf aan de wet te voldoen?
Die vraag heeft geen enkel antwoord, omdat de Data Act geen wet is die elk bedrijf dezelfde plichten geeft. Hij verdeelt verplichtingen over rollen. De meeste mkb-bedrijven hebben er één, sommige twee. Welke rol je hebt, bepaalt of je rekent in uren of in een ontwikkelbudget.
CRM, boekhouding, projectsoftware, documentopslag. De plichten liggen bij je leverancier, jij krijgt rechten.
kosten: een paar dagen eigen tijdMachines, installaties of apparaten die gebruiksdata verzamelen, plus de app of dienst die erbij hoort.
kosten: productontwikkeling, tenzij je klein bentEen klantportaal, een SaaS-product of hosting die je aan klanten verhuurt. Dan ben jij de leverancier.
kosten: export, contracten en exitprocesHet grootste deel van het Nederlandse mkb zit alleen in deze rol. Je huurt software en je bedrijfsdata staat erin. De Data Act legt de plichten dan bij de leverancier: een opzegtermijn van maximaal twee maanden, je data in een gestructureerd en machineleesbaar formaat, medewerking te goeder trouw, en vanaf 12 januari 2027 geen overstapkosten meer. Voor jou zijn er geen formulieren, geen registratie en geen audit.
De kosten zitten ergens anders. De wet doet niets vanzelf: je bestaande contract verandert niet op een vaste datum. Wil je iets aan je rechten hebben, dan moet je ze gebruiken. Dat betekent je opzeg- en verlengdata per systeem op een rij zetten, per leverancier schriftelijk vragen welke data er in welk formaat uit kan, en één echte proefexport doen. Reken op een paar dagen werk, verspreid over een paar weken wachten op antwoorden.
Er zit ook een voordeel in dat vaak over het hoofd wordt gezien. Vraag je als klein of middelgroot bedrijf data op bij een fabrikant, bijvoorbeeld de gebruiksdata van een machine die je hebt gekocht, dan mag die je daarvoor hooguit de kosten van het beschikbaar stellen rekenen, zonder marge.
Maak je apparaten, machines of installaties die gebruiksdata verzamelen, dan ben je een ander verhaal. Sinds 12 september 2026 moeten nieuwe verbonden producten die op de markt komen zo zijn ontworpen dat de gebruiker standaard bij zijn eigen data kan. Daarnaast moet je die data op verzoek met de gebruiker delen, en met een derde partij als de gebruiker daarom vraagt.
Hier zitten echte kosten: aanpassingen in firmware en software, een manier om data aan te bieden, contractvoorwaarden en iemand die verzoeken afhandelt. Maar de wet ontziet de kleinste bedrijven. Micro- en kleine ondernemingen die niet bij een groter concern horen, zijn vrijgesteld van de deelplicht. Voor een middelgroot bedrijf geldt die vrijstelling alleen in het eerste jaar dat het middelgroot is, en voor een product in het eerste jaar na marktintroductie. Een productiebedrijf van vijftig tot tweehonderd mensen valt dus meestal wel onder de regels.
De rol die het vaakst wordt gemist. Verhuur je een klantportaal, een eigen SaaS-product of hosting aan klanten, dan ben jij een aanbieder van een dataverwerkingsdienst en gelden de overstapregels voor jou. Ook als je klein bent, want daar is geen algemene mkb-vrijstelling voor. Je klanten moeten binnen de wettelijke termijnen met hun data kunnen vertrekken, je contracten moeten die rechten noemen, en vanaf 12 januari 2027 mag je voor dat vertrek niets rekenen.
De kosten zitten in drie dingen: een exportfunctie die echt bruikbare data oplevert, contracten die worden aangepast, en een exitproces dat je binnen dertig dagen kunt uitvoeren. Voor diensten die grotendeels op maat voor één klant zijn gebouwd geldt een deel van die plichten niet. Of jouw dienst daaronder valt, is een vraag voor een jurist.
Overstapregels gelden voor leveranciers van software en hosting, ook voor lopende contracten.
Verbonden producten die nu op de markt komen, moeten de gebruiker standaard toegang tot zijn data geven.
Een leverancier mag niets meer rekenen voor een overstap, ook niet voor het uitvoeren van je data.
De regels tegen oneerlijke databedingen gaan ook gelden voor langlopende contracten van voor september 2025.
De wet ligt niet stil. Met de Digital Omnibus wil de Europese Commissie een reeks digitale regels vereenvoudigen, en de Data Act hoort daarbij. De Raad presenteerde op 11 september 2026 een nieuwe compromistekst. Twee punten zijn voor het mkb relevant. Kleine en middelgrote leveranciers van software en platformdiensten, dus niet van pure infrastructuur, hoeven contracten van voor 12 september 2025 niet open te breken. En leveranciers mogen in contracten met een vaste looptijd een proportionele vergoeding voor vroegtijdig beëindigen opnemen.
Dat eerste is goed nieuws als je zelf leverancier bent. Dat tweede is voor een afnemer het punt om op te letten: gratis overstappen betekent niet gratis opzeggen midden in een termijn. De tekst is nog niet definitief en kan nog veranderen. Het advies blijft daarom hetzelfde: kijk naar de looptijd van je contracten en wacht niet op Brussel.
Voor een afnemer zijn de kosten van naleving laag. De kosten van niets doen zijn dat niet. De Data Act haalt het prijskaartje van vertrekken weg, maar geeft je geen plek om naartoe te gaan. Wie op 12 januari 2027 een gratis export krijgt en niet weet waar die heen moet, heeft een bestand en geen systeem.
Daarom is de nuttigste investering in deze periode niet juridisch maar praktisch: een plek waar je bedrijfsdata in een open formaat staat, los van het pakket waarmee je ernaar kijkt. Wat dat inhoudt staat in wat is een datalaag, en hoe een overzetting in de praktijk verloopt in het stappenplan datamigratie.
Begin niet met de wettekst, begin met de vraag welke van de drie rollen je hebt. Alleen afnemer: plan een paar dagen om je contracten en exports op orde te krijgen, en gebruik de maanden tot januari om een bestemming voor je data te bepalen. Maker of leverancier: dan is dit een project met een budget, en is het zinvol er nu een jurist bij te halen.
Hoe wij die bestemming invullen, met een open datalaag op PostgreSQL in jouw eigen beheer waarop je software aansluit en weer loskoppelt, staat op de pagina over de AI Native Data Layer. Dit artikel legt uit wat de regels praktisch betekenen en is geen juridisch advies.
Voor een bedrijf dat alleen software afneemt, zoals een CRM, boekhoudpakket of hosting, kost naleving vrijwel niets, want de verplichtingen liggen bij de leverancier. Wat je wel kwijt bent is tijd om je rechten te gebruiken: je contracten op een rij zetten, de exportspecificatie opvragen en een proefexport doen. Echte nalevingskosten zitten bij bedrijven die zelf verbonden producten maken of zelf software, hosting of een platform als dienst leveren.
Ja, maar niet overal even zwaar. Micro- en kleine ondernemingen die niet bij een groter concern horen zijn vrijgesteld van de plicht om data uit hun verbonden producten te delen. Middelgrote bedrijven hebben die vrijstelling alleen in het eerste jaar. De overstapregels voor wie zelf software of hosting als dienst levert, gelden wel voor elk bedrijf, ook voor een kleine leverancier.
De Digital Omnibus is een Europees voorstel om digitale regels te vereenvoudigen. In de compromistekst van de Raad van september 2026 hoeven kleine en middelgrote leveranciers van software en platformdiensten contracten van voor 12 september 2025 niet open te breken, en mogen leveranciers in contracten met een vaste looptijd een proportionele vergoeding voor vroegtijdig beëindigen opnemen. De tekst is nog niet definitief.
Je bent nergens toe verplicht, maar zonder actie levert de wet je ook niets op. Je bestaande contract verandert niet vanzelf. Wie wil profiteren van gratis overstappen vanaf 12 januari 2027, zet nu de opzeg- en verlengdata op een rij, vraagt per leverancier schriftelijk welke data er in welk formaat uit kan, en doet een proefexport om te zien of die data zonder de leverancier bruikbaar is.
In de whitepaper over de AI Native Data Layer lees je hoe een open datalaag in eigen beheer eruitziet, wat er met je bestaande systemen gebeurt en hoe je er klein mee begint, zodat een overstap een keuze wordt in plaats van een project.
Download de whitepaper